Probation คืออะไร? สิทธิ์ของพนักงานทดลองงานในไทย
สิทธิ์พื้นฐานของพนักงานทดลองงานตามกฎหมายแรงงานไทย การบอกเลิกจ้าง ค่าชดเชยเมื่อครบ 120 วัน สิ่งที่บริษัทประเมิน และวิธีผ่าน probation อย่างมั่นใจ
เริ่มงานใหม่ได้สองเดือน หัวหน้ายังไม่เคยพูดถึงผลงาน แล้ววันหนึ่งก็มีคนบอกว่า ช่วงทดลองงานบริษัทเลิกจ้างได้ทุกเมื่อโดยไม่ต้องจ่ายอะไร ความเชื่อนี้ได้ยินบ่อย แต่ไม่ถูกทั้งหมด พนักงานทดลองงานก็เป็นลูกจ้าง และได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานเช่นกัน บทความนี้สรุปสิทธิ์พื้นฐาน สิ่งที่บริษัทประเมิน และวิธีผ่านช่วงนี้อย่างมั่นใจ
Probation คืออะไร
Probation หรือช่วงทดลองงาน คือช่วงที่บริษัทและพนักงานดูว่าเหมาะกันไหม บทความใน Bangkok Post ที่อธิบายกฎหมายแรงงานไทยระบุว่า กฎหมายคุ้มครองแรงงานไม่ได้กำหนดเรื่องทดลองงานไว้โดยตรง การจะมีช่วงทดลองงานหรือไม่ และนานเท่าไร เป็นเรื่องที่บริษัทกำหนดในสัญญาจ้าง หลายบริษัทจึงตั้งไว้ไม่เกิน 119 วัน ด้วยเหตุผลเรื่องค่าชดเชยที่จะอธิบายด้านล่าง
สิทธิ์พื้นฐานของพนักงานทดลองงาน
การบอกเลิกจ้างล่วงหน้า
บทความเดียวกันอธิบายว่ามาตรา 17 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานใช้กับช่วงทดลองงานด้วย ถ้าบริษัทจะเลิกจ้าง ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งงวดการจ่ายค่าจ้าง โดยแจ้งในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้าง ให้มีผลในวันจ่ายค่าจ้างงวดถัดไป หรือจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า
ค่าชดเชยเมื่อทำงานครบ 120 วัน
เอกสารสรุปกฎหมายแรงงานไทยที่เผยแพร่โดย BOI ระบุว่า ลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วันแต่ไม่ถึง 1 ปี แล้วถูกเลิกจ้าง มีสิทธิ์ได้ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้าง 30 วัน (มีข้อยกเว้นตามกฎหมาย เช่น กรณีกระทำผิดร้ายแรง) สิทธิ์นี้ผูกกับอายุงาน ไม่ได้ขึ้นกับว่าคุณอยู่ในสถานะทดลองงานหรือไม่
สิทธิ์อื่นที่ได้เหมือนพนักงานคนอื่น
- ค่าจ้างต้องไม่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำ ดูรายละเอียดที่ ค่าแรงขั้นต่ำ 2026
- สิทธิ์การลาตามกฎหมาย เช่น ลาป่วย อ่านเพิ่มที่ สิทธิ์การลาของพนักงานในไทย
- การขึ้นทะเบียนประกันสังคมในฐานะลูกจ้าง ส่วนสิทธิประโยชน์บางประเภทต้องส่งเงินสมทบครบตามเงื่อนไขก่อน
ข้อมูลนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ถ้าคุณมีกรณีเฉพาะ ควรปรึกษากรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายแรงงาน
บริษัทดูอะไรในช่วงทดลองงาน
- ผลงาน: ทำงานได้ตามที่คาดหวังไหม เรียนรู้เร็วแค่ไหน
- ทัศนคติ: รับ feedback ได้ไหม ลงมือเองหรือรอคำสั่ง
- การทำงานกับทีม: สื่อสารชัดไหม ทำงานกับคนอื่นราบรื่นไหม
- ความเข้ากับวัฒนธรรมองค์กร: วิธีทำงานไปทางเดียวกับทีมไหม
7 วิธีผ่าน probation อย่างมั่นใจ
1. ถามเป้าหมายให้ชัดตั้งแต่สัปดาห์แรก
ถามหัวหน้าตรงๆ ว่า ถ้าผ่านทดลองงาน พี่อยากเห็นผลงานอะไรจากผมบ้างครับ แล้วจดไว้เป็นเกณฑ์
2. ถามเยอะ แต่จดทุกครั้ง
ถามดีกว่าทำผิด แต่อย่าถามเรื่องเดิมซ้ำ
3. หา quick win
หาสิ่งเล็กๆ ที่ช่วยทีมได้เร็ว เช่น จัดไฟล์ที่ทุกคนหาไม่เจอ หรือทำ checklist งานที่ผิดบ่อย
4. ขอ feedback ทุกสองสัปดาห์
อย่ารอจนวันประเมิน ถามว่า มีเรื่องไหนที่ผมควรปรับไหมครับ
5. จดบันทึกผลงาน
เก็บว่าทำอะไร สำเร็จอะไร เรียนรู้อะไร ใช้คุยตอนประเมิน
6. ตรงเวลาและรักษาคำพูด
ช่วงแรกความน่าเชื่อถือสร้างจากเรื่องเล็กๆ
7. สังเกตกติกาที่ไม่ได้เขียนไว้
ดูว่าทีมสื่อสารผ่านช่องทางไหน ประชุมแบบไหน แล้วปรับตาม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ไม่อ่านสัญญาจ้างว่าระยะทดลองงานกี่วันและเงื่อนไขการประเมินคืออะไร
- เงียบจนถึงวันประเมิน แล้วเพิ่งรู้ว่าหัวหน้าคาดหวังอีกแบบ
- เซ็นเอกสารลาออกเองทั้งที่บริษัทเป็นฝ่ายขอให้ออก ซึ่งอาจกระทบสิทธิ์บางอย่าง
ช่วงทดลองงานไม่ใช่ช่วงที่คุณไม่มีสิทธิ์ แต่เป็นช่วงที่คุณต้องรู้สิทธิ์และพิสูจน์ตัวเองไปพร้อมกัน
ถ้าไม่ผ่านทดลองงาน ทำอะไรต่อ
- ขอเหตุผลที่ชัดเจน เพื่อใช้ปรับในงานถัดไป
- ตรวจวันเริ่มงานกับวันที่เลิกจ้าง ว่าบริษัทบอกล่วงหน้าตามงวดค่าจ้าง หรือจ่ายแทนหรือไม่ และอายุงานครบ 120 วันหรือยัง
- ขอเอกสารรับรองการทำงานและเอกสารเลิกจ้างเก็บไว้
- เริ่มหางานใหม่โดยเล่าเหตุผลอย่างตรงไปตรงมา
อยากวางแผนต่อ ลองคุยกับ AI Career Assistant หรือ หา Mentor ตัวจริงบน Plants.work ที่เคยผ่านเรื่องนี้มา และอ่าน วิธีจัดการช่วงทดลองงาน เพิ่มเติม