สิทธิ์ลาของพนักงานในไทย: ลาป่วย ลาพักร้อน ลากิจ ลาคลอด ได้กี่วัน?
สรุปสิทธิ์ลาตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ลาป่วย ลาพักร้อน ลากิจ ลาคลอดตามกฎหมายฉบับใหม่ ลาช่วยภรรยาคลอด พร้อมวิธีขอลาและสิ่งที่ทำได้เมื่อถูกปฏิเสธสิทธิ์
เพื่อนร่วมงานคนหนึ่งป่วยหนักสามวัน กลับมาแล้วถูกบอกว่าวันลาป่วยจะหักจากวันพักร้อน อีกคนตั้งครรภ์และไม่แน่ใจว่าลาได้กี่วัน เรื่องแบบนี้เกิดบ่อยเพราะพนักงานจำนวนมากไม่รู้สิทธิ์ขั้นต่ำตามกฎหมายของตัวเอง บทความนี้สรุปสิทธิ์ลาหลักตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน และฉบับแก้ไขล่าสุด พร้อมวิธีใช้สิทธิ์อย่างมืออาชีพ
ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป ณ เดือนตุลาคม 2026 กฎหมายและรายละเอียดอาจเปลี่ยนแปลงได้ กรณีเฉพาะควรปรึกษากรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือนักกฎหมายแรงงาน
สิทธิ์ลาตามกฎหมายคืออะไร
คือ สิทธิ์ขั้นต่ำ ที่นายจ้างต้องให้ลูกจ้าง บริษัทให้มากกว่านี้ได้ แต่ให้น้อยกว่านี้ไม่ได้ รายละเอียดที่เหลือ เช่น วิธีแจ้งลาและเอกสารที่ต้องใช้ จะอยู่ใน ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ของแต่ละบริษัท ควรขอดูตั้งแต่วันเริ่มงาน
สิทธิ์ลาหลักที่ควรรู้
ลาป่วย
ลาได้เท่าที่ป่วยจริง โดยกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานระบุว่านายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างวันลาป่วย ปีละไม่เกิน 30 วันทำงาน ถ้าลาตั้งแต่ 3 วันทำงานขึ้นไป นายจ้างขอใบรับรองแพทย์ได้ ถ้าไม่มีใบรับรองแพทย์ต้องชี้แจงให้นายจ้างทราบ วันลาป่วยเป็นสิทธิ์แยกจากวันลาพักร้อน
ลาพักผ่อนประจำปี (ลาพักร้อน)
ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปี มีสิทธิ์หยุดพักผ่อน ไม่น้อยกว่า 6 วันทำงานต่อปี ตามข้อมูลของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หลายบริษัทให้มากกว่านี้ และอาจมีนโยบายสะสมวันที่เหลือข้ามปีได้ ให้ตรวจข้อบังคับของบริษัท
ลากิจธุระอันจำเป็น
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 กำหนดให้ลากิจธุระอันจำเป็นได้ ปีละไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน และได้รับค่าจ้างไม่เกิน 3 วันต่อปี เช่น ติดต่อราชการ งานศพคนในครอบครัว หรือธุระที่เลื่อนไม่ได้
ลาคลอด
ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 ลูกจ้างหญิงลาคลอดได้ ไม่เกิน 120 วันต่อครรภ์ เพิ่มจากเดิม 98 วัน โดยนายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน ส่วนสิทธิ์รับเงินจากประกันสังคมให้ตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมโดยตรง
ลาช่วยภรรยาคลอดและลาดูแลบุตรป่วย
กฎหมายฉบับเดียวกันเพิ่มสิทธิ์ให้คู่สมรสลาไปช่วยดูแลการคลอดได้ 15 วันโดยได้รับค่าจ้าง และให้ลาเพิ่มเติมได้ 15 วันเมื่อบุตรป่วยหรือมีภาวะที่ต้องดูแล โดยได้รับค่าจ้างครึ่งหนึ่ง
การลาประเภทอื่น
- ลาทำหมัน: ลาได้ตามที่แพทย์กำหนดและได้รับค่าจ้าง
- ลารับราชการทหาร: ลาได้ตามที่ทางราชการเรียก ได้ค่าจ้างไม่เกิน 60 วันต่อปี
- ลาฝึกอบรม: ลาเพื่อพัฒนาทักษะตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ต้องแจ้งล่วงหน้า และโดยทั่วไปไม่ได้รับค่าจ้างวันลา
ขอลาอย่างมืออาชีพ
- แจ้งเป็นลายลักษณ์อักษร: ใช้ระบบลาของบริษัทหรืออีเมล แม้ตกลงกันทาง LINE แล้ว
- ลาพักร้อนให้แจ้งล่วงหน้า: บอกช่วงที่จะลาและแผนส่งต่องาน หัวหน้าจะอนุมัติได้ง่ายขึ้น
- ลาป่วยให้แจ้งเร็วที่สุด: ตัวอย่างข้อความ: เรียนคุณ[ชื่อ] วันนี้ผมมีไข้สูง ขอลาป่วย 1 วันครับ งานด่วนเรื่อง[งาน]ฝากคุณ[ชื่อ]ดูแลไว้แล้ว ถ้าลาต่อจะแจ้งพร้อมใบรับรองแพทย์ครับ
- เก็บหลักฐาน: ใบลา อีเมล และใบรับรองแพทย์ เก็บไว้จนจบปี
ถ้าถูกปฏิเสธสิทธิ์ ทำอะไรได้
- คุยกับ HR ก่อน อ้างอิงข้อบังคับบริษัทและกฎหมายอย่างสุภาพ
- ขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้ายังไม่ได้ข้อยุติ
- ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ หรือสายด่วนกระทรวงแรงงาน 1506
รู้สิทธิ์ของตัวเองไม่ใช่เรื่องก้าวร้าว แต่เป็นส่วนหนึ่งของความเป็นมืออาชีพ
เช็กลิสต์ที่ควรทำวันนี้
- ขอดูข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานของบริษัท
- เช็กว่าปีนี้ใช้วันลาแต่ละประเภทไปแล้วกี่วัน
- ถ้าวางแผนมีบุตร ศึกษาสิทธิ์ลาคลอดและสิทธิ์ประกันสังคมล่วงหน้า
ถ้ากำลังเทียบข้อเสนองานใหม่ อย่าดูแค่เงินเดือน ให้ถามเรื่องวันลาและสวัสดิการด้วย ดูตำแหน่งงานได้ที่ ค้นหางานบน Plants.work และถ้าเคยถูกเลิกจ้าง อ่านเพิ่มที่ สิทธิ์ที่ต้องรู้เมื่อถูก Layoff มีคำถามเรื่องการทำงานทั่วไป ลองถาม AI Career Assistant ได้ แต่เรื่องข้อกฎหมายเฉพาะกรณีควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ