สิทธิ์ที่คุณต้องรู้เมื่อถูก Layoff ในไทย: เงินชดเชย ประกันสังคม ภาษี

สรุปสิทธิ์ตามกฎหมายแรงงานไทยเมื่อถูกเลิกจ้าง ทั้งค่าชดเชย เงินแทนการบอกกล่าว ประกันสังคม และภาษี พร้อมเช็คลิสต์ก่อนเซ็นเอกสาร

วันที่ HR เรียกเข้าห้องประชุมเล็กพร้อมเอกสารหนึ่งปึก หลายคนเซ็นทุกหน้าภายในสิบนาทีเพราะยังตั้งสติไม่ทัน ทั้งที่เอกสารเหล่านั้นอาจกำหนดว่าคุณจะได้เงินเท่าไหร่ และยังเรียกร้องอะไรได้อีกบ้าง บทความนี้สรุปสิทธิ์หลักตามกฎหมายแรงงานไทยที่ควรรู้ ก่อน จับปากกา เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อให้คุณถามคำถามที่ถูกต้องได้ ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย

เลิกจ้าง กับ ลาออก ต่างกันมากกว่าที่คิด

สิทธิ์เกือบทั้งหมดในบทความนี้ขึ้นอยู่กับคำถามเดียว คือคุณ ถูกเลิกจ้าง หรือ ลาออกเอง บางบริษัทขอให้พนักงานเขียนใบลาออกแลกกับเงินก้อนพิเศษ ซึ่งอาจทำให้สิทธิ์ค่าชดเชยตามกฎหมาย สิทธิ์ประกันสังคมกรณีว่างงาน และสิทธิ์ยกเว้นภาษีเปลี่ยนไปทั้งหมด ถ้ามีคนยื่นใบลาออกสำเร็จรูปมาให้เซ็น ให้หยุดแล้วถามก่อนว่าทำไมต้องเป็นใบลาออก

ค่าชดเชยตามมาตรา 118

ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118 (สรุปโดย Thai Law Online และรายงานของ Thai PBS เรื่องการแก้กฎหมายที่เพิ่มขั้นสูงสุดเป็น 400 วัน) นายจ้างที่เลิกจ้างโดยลูกจ้างไม่ได้ทำผิดร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนด ต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานต่อเนื่อง ดังนี้

• 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี: ค่าจ้าง 30 วัน
• 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี: ค่าจ้าง 90 วัน
• 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี: ค่าจ้าง 180 วัน
• 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี: ค่าจ้าง 240 วัน
• 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี: ค่าจ้าง 300 วัน
• 20 ปีขึ้นไป: ค่าจ้าง 400 วัน

นี่คือ ขั้นต่ำ บริษัทจ่ายมากกว่าได้ แต่จ่ายน้อยกว่าไม่ได้ ตัวอย่างสมมติ: คุณทำงานมา 4 ปี 2 เดือน ค่าจ้างเดือนละ 30,000 บาท จะอยู่ในขั้น 180 วัน ค่าชดเชยขั้นต่ำจึงประมาณ 180,000 บาท ถ้าตัวเลขในเอกสารต่ำกว่านี้ ให้ถามที่มาของตัวเลขทันที

เงินอื่นที่แยกจากค่าชดเชย

สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า

ถ้านายจ้างให้ออกทันทีโดยไม่บอกกล่าวล่วงหน้าตามที่กฎหมายกำหนด ต้องจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ซึ่ง Thai Law Online ระบุว่าเป็น เงินคนละก้อน กับค่าชดเชย และมักถูกจำสับสนกัน

ค่าจ้างวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ยังไม่ได้ใช้

วันพักร้อนที่เหลือต้องได้รับเป็นเงินด้วย นับวันคงเหลือของตัวเองไว้ก่อนเข้าห้องประชุม

ประกันสังคมกรณีว่างงาน

ไทยรัฐสรุปเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคมไว้ว่า ผู้ประกันตนมาตรา 33 ที่จ่ายเงินสมทบครบ 6 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนว่างงาน มีสิทธิ์ได้เงินทดแทนกรณีว่างงาน สิ่งที่ควรรู้คือ

• ถูกเลิกจ้างได้สิทธิ์ดีกว่าลาออก: กรณีเลิกจ้างรับได้สูงสุด 180 วันต่อปี กรณีลาออกหรือสิ้นสุดสัญญาจ้างสูงสุด 90 วันต่อปี (กรุงเทพธุรกิจ, สิงหาคม 2569) ส่วนอัตราร้อยละของค่าจ้างเคยปรับมาแล้วหลายครั้ง จึงควรเช็คอัตราล่าสุดกับประกันสังคมโดยตรง
• ขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานออนไลน์ กับกรมการจัดหางาน และทำให้เร็วที่สุดหลังออกจากงาน อย่ารอจนได้งานใหม่
• รายงานตัวทุกเดือน ตามรอบที่กำหนด ถ้าลืมรายงานอาจไม่ได้เงินงวดนั้น
• ถามเรื่องสิทธิ์รักษาพยาบาลหลังพ้นสภาพและมาตรา 39 ได้ที่สายด่วนประกันสังคม 1506

ภาษีของเงินก้อนสุดท้าย

• ค่าชดเชยตามมาตรา 118 ที่ได้จากการ ถูกเลิกจ้าง ได้รับยกเว้นภาษีในส่วนที่ไม่เกินค่าจ้าง 300 วันสุดท้าย และไม่เกิน 300,000 บาท ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 126 ข้อ 2(51) ที่ข้อหารือของกรมสรรพากรอ้างถึง
• ข้อหารือของกรมสรรพากรอีกฉบับระบุว่า ถ้าเป็นการ ลาออกเอง เงินที่บริษัทจ่ายให้แม้คำนวณแบบเดียวกันก็ไม่ใช่ค่าชดเชยเลิกจ้าง จึงไม่ได้รับยกเว้น ส่วนสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าและค่าพักร้อนคงเหลือถือเป็นเงินได้จากการจ้างงานตามปกติ
• เก็บหนังสือเลิกจ้าง หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย และสลิปทุกใบไว้ยื่นภาษีปลายปี

เอกสารที่ต้องอ่านทุกบรรทัด

มองหาประเด็นเหล่านี้ในหนังสือเลิกจ้างหรือข้อตกลงแยกทาง

• สละสิทธิ์เรียกร้อง (waiver หรือ release): ข้อความว่าคุณจะไม่เรียกร้องอะไรอีก ถ้าเงินยังไม่ครบตามกฎหมาย อย่าเพิ่งเซ็น
• เหตุผลการออก: ต้องเขียนว่าเลิกจ้าง ไม่ใช่ลาออก ถ้านั่นคือข้อเท็จจริง
• Non-compete และ NDA: ห้ามทำงานกับใคร นานแค่ไหน ในพื้นที่ใด
• วันที่มีผล และวันจ่ายเงิน

ประโยคที่พูดได้อย่างสุภาพ: ขอบคุณที่แจ้งค่ะ ขอนำเอกสารกลับไปอ่านและตรวจตัวเลขก่อน จะตอบกลับภายในวันที่ ... ได้ไหมคะ การขอเวลาตรวจเอกสารเป็นเรื่องปกติ

อ่านก่อน เซ็นทีหลัง ตัวเลขที่ถูกต้องสำคัญกว่าความเร็ว

เริ่มต้นยังไง: เช็คลิสต์ 48 ชั่วโมงแรก

1. ถ่ายรูปหรือขอสำเนาเอกสารทุกฉบับที่ได้รับ
2. คำนวณอายุงานต่อเนื่อง และดูว่าอยู่ขั้นค่าชดเชยไหน
3. รวมรายการเงิน: ค่าชดเชย สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าพักร้อนคงเหลือ ค่าจ้างค้าง แล้วเทียบกับเอกสาร
4. ยืนยันให้เอกสารระบุว่าเป็นการเลิกจ้าง
5. ขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานออนไลน์ และจดรอบรายงานตัวไว้ในปฏิทิน
6. ถ้าเงินไม่ครบ ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน หรือฟ้องศาลแรงงานได้เอง ซึ่ง iLaw สรุปว่าไม่ต้องใช้ทนายและไม่เสียค่าธรรมเนียม

กฎหมายและอัตราสิทธิประโยชน์เปลี่ยนได้ ก่อนตัดสินใจเรื่องที่มีมูลค่าสูง ควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ ประกันสังคม หรือนักกฎหมายแรงงาน เมื่อเรื่องเอกสารเรียบร้อยแล้ว อ่านต่อ คู่มือวางแผนหลังถูก Layoff หรือถาม AI Career Assistant เพื่อวางแผนหางานรอบใหม่